“Gdy czerwiec chłodem i wodą szafuje, to zwykle cały rok popsuje”
Tak dosłownie to chyba nie będzie, bowiem z pewną nadzieją należy rozumieć to przysłowie, po chłodnej i suchej tegorocznej wiośnie. Czerwiec ponadto, to okres najkrótszych nocy, oraz pięknych świtów i zmierzchów, dogodnych dla obserwacji nieba i ostatnich wiosennych spacerów. Mamy zatem krótkie ciepłe noce, które co prawda nie sprzyjają obserwacjom astronomicznym, bowiem w czerwcu praktycznie zmierzch przechodzi w świt, szczególnie na północnej części naszego kraju, ale są one cenne dla miłośników nieba.
Tegoroczne astronomiczne Lato, rozpocznie się przed południem, w niedzielę 21 czerwca o godz. 10.25 – kiedy to Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce, oddali się najbardziej na północ od równika niebieskiego, osiągając punkt przesilenia letniego, zwany punktem Raka. W tym dniu w Krakowie, Słońce w chwili przejścia przez południk, góruje nad horyzontem na wysokości prawie 63 i pół stopnia. Wzejdzie tego dnia o godz. 4.30, a zajdzie o 20.53, zatem dzień będzie trwał 16 godzin i 23 minuty; będzie to najdłuższy dzień (i najkrótsza noc) tego roku, a dłuższy od najkrótszego dnia roku, aż o 8 godz. i 18 minut.
Najwcześniej Słońce wzejdzie u nas już w dniu 15 czerwca (godz. 4.30) i takich wczesnych wschodów Słońca będziemy doświadczać przez 8 kolejnych dni. Najpóźniej zajdzie w dniu 20 czerwca (godz. 20.53), i tak późnych zachodów Słońca będzie aż 12. Dni w których Słońce będzie najdłużej nad horyzontem, doświadczymy przez cały tydzień od 17 do 24 czerwca. W tym też okresie, na św. Jana (24.VI), często padają obfite deszcze. Po tegorocznej zmiennej wiośnie, być może one nie wystąpią, zobaczymy. Tak czy inaczej będzie z pogodą, to na Dzień Dziecka, Słońce wzejdzie o godz. 4.36, a zajdzie o godz. 20.40. Dzień będzie trwał 16 godz. i 4 minuty; będzie jeszcze krótszy o 19 minut od najdłuższego dnia roku. Natomiast ostatniego czerwca, Słońce wzejdzie o godz. 4.34, a schowa się pod horyzontem o godz. 20.53 i dzień będzie niezauważalnie, ale już krótszy od najdłuższego dnia roku o 4 minuty.
Aktywność magnetyczna Słońca w czerwcu będzie na dość wysokim poziomie, a podwyższona w drugiej dekadzie miesiąca, wtedy też możemy wieczorami liczyć na pojawienie się srebrzystych obłoków. Pamiętajmy, iż obserwacje plam na Słońcu prowadzimy wyłącznie przy zastosowaniu odpowiednich filtrów spektralnych, lub rzutowanego na ekran obrazu Słońca z lunety. Zainteresowanych takimi obserwacjami naszej gwiazdy, zapraszamy na dziedziniec, obok Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego, gdzie w pogodne dni, w okresie wakacyjnym, będą organizowane specjalne pokazy Słońca.
Księżyc powita Lato w pierwszej kwadrze. Zatem bardzo krótkie, ale bezksiężycowe noce, będziemy mieli w połowie czerwca, a kolejność faz Księżyca będzie następująca: ostatnia kwadra 8.VI. o godz. 12.00, nów 15.VI. o godz. 04.54, pierwsza kwadra 21.VI. o godz. 23.55 i pełnia 30.VI. o godz. 01.57. W apogeum (najdalej od Ziemi) będzie dwukrotnie: 1.VI. o godz. 06.32 i 28.VI. 0 godz. 09.11., a w perygeum (najbliżej Ziemi) 15.VI. o godz. 01.18.
Księżyc w czerwcu zbliży się znacznie na niebie wieczornym do planet: Merkurego 16.VI. i Wenus 17.VI. Zjawiska będą u nas obserwowalne w optymalnych momentach zbliżeniowych.
Jeśli chodzi o planety, to w czerwcu Wenus, Jowisz i Merkury będą widoczne na wieczornym niebie, zaś: Saturn, Mars oraz Neptun i Uran na niebie porannym. Jasna Wenus, jako Gwiazda Wieczorna, zdominuje nam niebo wieczorne, a Saturn będzie poprzedzał po północy, o dobre trzy godziny wschód Słońca. Piękne zjawisko czeka nas wieczorem 9.VI. o godz. 22, bowiem w zorzach wieczornych, dojdzie do maksymalnego zbliżenia na niebie Wenus z Jowiszem. Oby nam tylko dopisała pogoda.
Natomiast w dniach od 22.VI. do 2.VII., będzie możliwość zliczania powolnych meteorów z czerwcowego roju Bootydów (czyli wylatujących z gwiazdozbioru Wolarza). Maksimum ich aktywności przypada na 28.VI., a Księżyc bliski pełni będzie niestety przeszkadzał w nocnych obserwacjach. Nasuwa się zatem takie staropolskie przysłowie:
„Byłoby lato dłuższe, żeby nie ta zima”
Wobec tego, życzę Państwu, u progu zbliżających się pracowitych wakacji i nadchodzącego sezonu urlopowego, słonecznych i ciepłych dni, z jak najmniejszą ilością dziejowych burz.
Wschody i zachody Księżyca
Wschody i zachody Słońca
dr Adam Michalec,
4 maja 2026 r.
MOA w Niepołomicach
