Spojrzenie w wakacyjne niebo 2020

Zamieszczony przez w dniu 03 lipca 2020

Spojrzenie w wakacyjne niebo 2020

Tego lata, w okre­sie urlo­pów i nie­zwy­kle długo trwa­ją­cych przy­mu­so­wych waka­cji, spo­wo­do­wa­nych pan­de­mią, będziemy się sta­rać korzy­stać w pełni z dobro­dziejstw sło­necz­nego nieba. Rze­czy­wi­ście, jest to bowiem okres dłu­gich dni, a krót­kich nocy, które nie­zbyt sprzy­jają obser­wa­cjom astro­no­micz­nym. Tym nie mniej, jak sądzę, wiele cie­ka­wych zja­wisk będziemy mogli zaob­ser­wo­wać na nie­bie w okre­sie tego­rocz­nych waka­cji, z któ­rych nie­wąt­pli­wie na wyróż­nie­nie, zasłu­gują w dru­giej deka­dzie sierp­nia słynne Per­se­idy. Posta­rajmy się w tym celu wyko­rzy­stać wolny czas, a być może pogoda wresz­cie dosto­suje się do naszych ocze­ki­wań. Zatem z głową pod­nie­sioną do góry, spójrzmy co tam na naszej sfe­rycz­nej sce­nie szy­kuje nam pogodne niebo.

W mie­siące waka­cyjne, na połu­dniowo-wschod­nim nie­bie, gdy dobrze się ściemni, a w lipcu to dopiero około godz. 23, kró­luje tzw. Trój­kąt Letni. Two­rzą go trzy gwiazdy pierw­szej wiel­ko­ści: Deneb, WegaAltair. Należą one, w kolej­no­ści, do gwiaz­do­zbio­rów: Łabę­dzia, Liry i Orła.
W trój­ką­cie tym, naj­wy­żej nad hory­zon­tem, mie­ści się pra­wie w cało­ści Łabędź (jego jasne gwiazdy two­rzą krzyż), na prawo, nieco poni­żej Lira i u dołu Orzeł.

Przez wszyst­kie te trzy gwiaz­do­zbiory, w ich tle, prze­biega Droga Mleczna, czyli nasza Galak­tyka. Aby ją na nie­bie dostrzec, wystar­czy tylko sprawne oko i poświę­ce­nie paru chwil w bar­dzo późny pogodny wie­czór, ale z dala od miej­skich świa­teł.

W dru­gim tygo­dniu waka­cji – 4 lipca po połu­dniu, Zie­mia na orbi­cie oko­ło­sło­necz­nej znaj­dzie się naj­da­lej od Słońca (w aphe­lium), w odle­gło­ści ponad 152 mln km od niego. Nato­miast Słońce w swej „wędrówce” po eklip­tyce podąża powoli ku rów­ni­kowi nie­bie­skiemu, przez co jego dekli­na­cja będzie sys­te­ma­tycz­nie maleć, a w związku z tym noce staną się nie­znacz­nie, ale coraz to dłuż­sze, a dni coraz to nie­stety krót­sze.
W Kra­ko­wie, w dniu 1 lipca Słońce wscho­dzi o godz. 4.35, a zacho­dzi o godz. 20.52, czyli dzień będzie trwał 16 godzin i 17 minut. Będzie już krót­szy od naj­dłuż­szego dnia w roku o 6 minut; nato­miast 31 sierp­nia Słońce wscho­dzi o 5.54, a zacho­dzi o 19.25, czyli będzie nam świe­cić przez 13 godzin i 31 minut: zatem przez waka­cje ubę­dzie nam dnia o 2 godziny i 46 minut. W mię­dzy­cza­sie zaś, Słońce w swej „wędrówce” wśród zna­ków Zodiaku, przej­dzie 22 lipca, ze znaku Raka w znak Lwa, a w mie­siąc póź­niej, wstąpi w znak Panny.
Jeśli zaś cho­dzi o aktyw­ność magne­tyczną Słońca, to utrzy­muje się ona nadal na niskim pozio­mie. Nieco zwięk­szona, w jego 25 cyklu aktyw­no­ści, może wystą­pić pod koniec sierp­nia, czego widomą oznaką będzie nie­wielki wzrost ilo­ści plam i roz­bły­sków w fotos­fe­rze Słońca. Nato­miast zawsze należy się liczyć z nie­spo­dzian­kami z jego strony; np. roz­bły­skiem i wyrzu­tem pla­zmy w prze­strzeń mię­dzy­pla­ne­tarną, co być może, ale nie musi, zaowo­co­wać moż­li­wo­ścią zaob­ser­wo­wa­nia nawet w Mało­pol­sce zorzy polar­nej.

Księ­życ nato­miast roz­pocz­nie i zakoń­czy waka­cje podą­ża­jąc do pełni. Kolej­ność jego faz w lipcu będzie nastę­pu­jąca:

  • peł­nia 5.VII. o godz. 06.44,
  • ostat­nia kwa­dra 13.VII. o godz. 01.29,
  • nów 20.VII. o godz. 19.33,
  • pierw­sza kwa­dra 27.VII. o godz. 14.33.

W sierp­niu zaś:

  • peł­nia 3.VIII. o godz. 17.59,
  • ostat­nia kwa­dra 11.VIII. o godz. 18.45,
  • nów 19.VIII. o godz. 04.42,
  • pierw­sza kwa­dra 25.VIII. o godz. 19.58.

pery­geum (naj­bli­żej Ziemi) znaj­dzie się Księ­życ 25.VII. o godz. 07 oraz 21.VIII. o godz. 13. Nato­miast w apo­geum (naj­da­lej od Ziemi) będzie 12.VII. o godz. 21, oraz 9.VIII. o godz.16.
Ponadto, w dniu 5 lipca wystąpi pół­cie­niowe zaćmie­nie Księ­życa, u nas nie­wi­doczne.

Warto też pamię­tać, że 20 lipca minie już 51 lat, od kiedy to sta­tek Apollo 11 wylą­do­wał na Księ­życu, a dzień póź­niej, stopy czło­wieka (Neil Arm­strong i Buzz Aldrin) po raz pierw­szy dotknęły powierzchni Srebr­nego Globu. Wypada zatem spoj­rzeć bar­dziej sen­ty­men­tal­nie na naszego natu­ral­nego sate­litę, będą­cego aktu­al­nie rezer­wa­tem ści­słym, gdzie jak głosi legenda, wciąż na nowych śmiał­ków (dotych­czas było ich tylko 12) czeka nasz Mistrz Twar­dow­ski.

Ponadto Księ­życ będzie w waka­cje (9.VIII) zakry­wał Marsa, oraz dwu­krot­nie (2.VIII. i 29.VIII.) pla­netę kar­ło­watą Plu­tona. Te zja­wi­ska nie będą jed­nak widoczne z tery­to­rium Pol­ski i Europy.

Jeśli zaś cho­dzi o pla­nety, to:

  • Mer­ku­rego będzie można obser­wo­wać na poran­nym nie­bie, nisko nad wschod­nim hory­zon­tem, dopiero od 10 lipca do 9 sierp­nia. Potem skryje się w pro­mie­niach Słońca, a pojawi się nam na wie­czor­nym nie­bie po 27 sierp­nia, aby po sze­ściu tygo­dniach, w paź­dzier­niku, znów znik­nąć w jego pro­mie­niach.
  • Wenus przez całe waka­cje będzie widoczna na poran­nym nie­bie, peł­niąc rolę Jutrzenki, aż do stycz­nia przy­szłego roku. W lipcu, poprze­dzać będzie wschód Słońca o dwie, a w sierp­niu nawet o trzy godziny. Mak­si­mum jasno­ści osią­gnie 10 lipca, a 13 sierp­nia będzie naj­da­lej na nie­bie od naszej gwiazdy, aż o 46 stopni w elon­ga­cji zachod­niej. W dniu 12 lipca pla­neta zbliży się na odle­głość stop­nia do Alde­ba­rana, naj­ja­śniej­szej gwiazdy w gwiaz­do­zbio­rze Byka.
  • Mars, prze­by­wa­jący w gwiaz­do­zbio­rze Wie­lo­ryba, będzie tam widoczny na póź­nym wie­czor­nym nie­bie aż do końca lipca, potem prze­mie­ści się do gwiaz­do­zbioru Ryb, w któ­rym pozo­sta­nie do końca roku. W opo­zy­cji do Słońca znaj­dzie 13 paź­dzier­nika i wtedy będzie go można obser­wo­wać przez całą noc. Do Marsa zbliży się Księ­życ w dniu 11 lipca o godz. 22, a 9 sierp­nia nawet go zakryje, ale to zja­wi­sko nie będzie u nas widoczne.
  • W gwiaz­do­zbio­rze Strzelca, możemy przez całe waka­cyjne noce obser­wo­wać Jowi­sza z jego gro­madką gali­le­uszo­wych księ­ży­ców, który już 14 lipca będzie w opo­zy­cji do Słońca. Po poło­wie paź­dzier­nika, będzie widoczny tylko na wie­czor­nym nie­bie. Do Jowi­sza zbliży się Księ­życ nocą (to dla nas dobrze): 5 lipca o godz. 23.30, 3 sierp­nia o godz. 2 i 29 sierp­nia o godz. 4. Uwa­żam, że warto będzie poświę­cić cho­ciaż parę chwil, na obser­wa­cje tych pięk­nych koniunk­cji.
  • Saturn zaś przy­stro­jony w pier­ście­nie, które możemy podzi­wiać już przez nie­wielką lunetę, gości w gwiaz­do­zbio­rze Kozio­rożca, a z począt­kiem lipca przej­dzie do kon­ste­la­cji Strzelca. Będzie on w opo­zy­cji do Słońca w dniu 20 lipca, zatem możemy go prak­tycz­nie obser­wo­wać na noc­nym nie­bie przez cały okres waka­cji. Do Saturna też zbliży się nasz Księ­życ, a mia­no­wi­cie: 6 lipca oraz 2 i 29 sierp­nia, ale ich mak­sy­malne zbli­że­nia wypa­dają wtedy u nas nie­stety w dzień.
  • UranNep­tun widoczne będą w dru­giej poło­wie nocy, odpo­wied­nio w gwiaz­do­zbio­rach Barana i Wod­nika. Koń­cówka waka­cji będzie szcze­gól­nie dobrym okre­sem do obser­wa­cji tych pla­net, w związku z ich prze­by­wa­niem bli­żej opo­zy­cji: Nep­tun – 11.IX., a Uran – 31.X. Aby te pla­nety dostrzec, musimy się jed­nak posłu­żyć cho­ciażby lor­netką, a naj­le­piej sto­su­jąc do obser­wa­cji lunetę.

Jeśli zaś cho­dzi o natu­ralne fajer­werki, to w dru­giej poło­wie lipca, z mak­si­mum 28.VII., można obser­wo­wać powolne mete­ory z roju Akwa­ry­dów, któ­rych radiant leży w gwiaz­do­zbio­rze Wod­nika; w obser­wa­cjach wie­czor­nych będzie nam tro­chę prze­szka­dzał Księ­życ po pierw­szej kwa­drze.
Nato­miast od 17 lipca do 24 sierp­nia pro­mie­niują – znane ludziom od stu­leci – Per­se­idy, zwane też łzami św. Waw­rzyńca. Główne, roz­cią­głe ich mak­si­mum wystąpi w dzień 12 i nocą 12/13 sierp­nia. Obser­wa­cjom wie­czor­nym nie będzie prze­szka­dzał Księ­życ po ostat­niej kwa­drze, który wscho­dzi dopiero o pół­nocy. Zapra­szam do obser­wa­cji tego słyn­nego roju mete­orów – warto bowiem zarwać tro­chę nocy, ze środy na czwar­tek, aby zoba­czyć te liczne „spa­da­jące gwiazdy”. Pamię­tajmy też o sta­ro­pol­skiej pro­gno­zie pogody:

Czego lipiec i sier­pień nie dowa­rzy, tego wrze­sień nie usmaży.

 

Wschody i zachody Słońca w Kra­ko­wie – lipiec 2020 [PDF]

Wschody i zachody Księ­życa w Kra­ko­wie – lipiec i sier­pień 2020 [PDF]

Wschody i zachody Słońca w Kra­ko­wie – sier­pień 2020 [PDF]

 

 

Adam Micha­lec